Mantelzorgwoning in de tuin

Mag ik een mantelzorgwoning in mijn tuin zetten, hoe groot mag hij zijn en hoe lang mag hij blijven staan?

In de meeste achtertuinen mag het zonder vergunning, zolang er iemand woont die mantelzorg geeft of krijgt. De landelijke regel staat sinds de Omgevingswet in het omgevingsplan van elke gemeente (artikel 22.36 van de bruidsschat omgevingsplan). De woning staat in het achtererfgebied en telt mee in het totaal aan bijgebouwen. Verder dan 4 m van het huis, en daar staat een mantelzorgwoning in de tuin bijna altijd, mag hij hooguit 3 m hoog zijn, of met een schuin dak een nok tot 5 m; binnen 4 m van het huis hooguit 5 m. Voor het totaal geldt: bij een achtererf tot 100 m2 mag de helft bebouwd zijn, met een maximum van in totaal 150 m2. Buiten de bebouwde kom mag een verplaatsbare mantelzorgwoning tot 100 m2, ook als hij niet binnen dat totaal past. Er wonen hooguit twee personen. Een termijn in jaren kent de regel niet: het mag zolang de mantelzorg duurt, en daarna mag er niet meer in gewoond worden. De vijf bouwers die hun prijs publiceren beginnen tussen €50.000 en €180.000; huren kost €500 tot €900 per maand volgens een vergelijker en €600 tot €1.500 volgens een aanbieder. Je gemeente mag de regel wijzigen, dus lees hem na in je eigen omgevingsplan.

Wat telt als mantelzorg, en wie er mag wonen

• Wat de wet onder mantelzorg verstaat. Intensieve zorg of ondersteuning uit een persoonlijke band, niet door een beroepskracht, die verder gaat dan wat huisgenoten gewoonlijk voor elkaar doen. Je moet de behoefte kunnen aantonen met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of een adviseur die de gemeente aanwijst. Een leeftijd noemt de wet niet. bijlage I Bbl, begrip mantelzorgIn de tekst staat: "mantelzorg: intensieve zorg of ondersteuning, die niet in het kader van een hulpverlenend beroep wordt geboden aan een hulpbehoevende, ten behoeve van zelfredzaamheid of participatie, rechtstreeks voortvloeiend uit een tussen personen bestaande sociale relatie, die de gebruikelijke hulp van huisgenoten voor elkaar overstijgt, en waarvan de behoefte met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere door de gemeente aangewezen sociaal-medisch adviseur kan worden aangetoond"
• Wie er mag wonen. Een huishouden van hooguit twee personen, van wie er minstens een mantelzorg geeft aan of krijgt van iemand in het hoofdhuis. Het maakt niet uit wie in de tuin woont: de ouder die zorg krijgt, of het kind dat zorg geeft. bijlage I Bbl, begrip huisvesting in verband met mantelzorgIn de tekst staat: "huisvesting in verband met mantelzorg: huisvesting in of bij een woning van één huishouden van ten hoogste twee personen, van wie ten minste één persoon mantelzorg verleent aan of ontvangt van een bewoner van de woning"
• Alvast bouwen voor later telt niet. "Als een initiatiefnemer een bijbehorende bouwwerk vooruitlopend op de mantelzorg al als woning wil gebruiken, is er geen sprake van een mantelzorgwoning." IPLO, Ruimtelijke inpassing mantelzorgwoning

Mag hij in je tuin: de regel

• De mantelzorgwoning telt als bijgebouw van je huis. Voor de regels over vergunningvrij bouwen geldt huisvesting voor mantelzorg als iets dat bij het hoofdgebouw hoort. Daardoor valt hij onder de regels voor een bijbehorend bouwwerk, net als een schuur of aanbouw. artikel 2.24, eerste lid, BblIn de tekst staat: "Voor de toepassing van deze afdeling wordt huisvesting in verband met mantelzorg aangemerkt als functioneel verbonden met het hoofdgebouw."
• Een bestaande schuur, garage of aanbouw gebruiken. Een gebouw dat er al staat mag je voor mantelzorg als woonruimte gebruiken. Dat past van rechtswege in het omgevingsplan. artikel 22.36, onder c, bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "Onverminderd de overige bepalingen van deze afdeling en de bepalingen van afdeling 22.3 zijn in ieder geval in overeenstemming met dit omgevingsplan: [...] c. het gebruiken van een bestaand bouwwerk voor huisvesting in verband met mantelzorg."
• Een nieuwe mantelzorgwoning in de tuin: waar hij mag staan. Op de grond, in het achtererfgebied, meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied, niet hoger dan 5 m, met verblijfsruimte alleen op de begane grond en zonder dakterras of balkon. artikel 22.27, onder a, bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "een bijbehorend bouwwerk of een uitbreiding daarvan, als wordt voldaan aan de volgende eisen: 1°. op de grond staand; 2°. gelegen in achtererfgebied; 3°. op een afstand van meer dan 1 m vanaf openbaar toegankelijk gebied; 4°. niet hoger dan 5 m; 5°. de ligging van een verblijfsgebied, bij meer dan een bouwlaag, alleen op de eerste bouwlaag; en 6°. niet voorzien van een dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte"
• Waarom je er mag wonen, en in een gewone schuur niet. Een bijgebouw verder dan 4 m van het huis moet ondergeschikt gebruik hebben, zoals opslag of een hobby. Voor mantelzorg maakt de regel een uitzondering: daar mag je in wonen. artikel 22.36, onder a, onder 2°, onder ii, bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "2°. voor zover op een afstand van meer dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw: [...] ii. functioneel ondergeschikt aan het hoofdgebouw, tenzij het gaat om huisvesting in verband met mantelzorg"
• Het wordt geen tweede woning. Vergunningvrij bouwen mag het aantal woningen op je perceel niet verhogen. Huisvesting voor mantelzorg is daarop de uitzondering, en alleen zolang het dat is. artikel 22.23, tweede lid, bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "Bij de toepassing van de artikelen 22.27 en 22.36 blijft het aantal woningen gelijk, tenzij het bij een bijbehorend bouwwerk of een uitbreiding daarvan als bedoeld in artikel 22.27, onder a, of 22.36, onder a, of een bestaand bouwwerk als bedoeld in artikel 22.36, onder c, gaat om huisvesting in verband met mantelzorg."
• Het hoeft geen los huisje te zijn. "De realisatie van een mantelzorgwoning kan op verschillende manieren: de verbouw of uitbouw of gebruik van een bestaande woning (dit houdt in dat er 2 huishoudens in de woning mogelijk zijn); [...] de verbouw of alleen gebruik van een bestaand gebouw, zoals een schuur, bij een bestaande woning; de bouw van een gebouw bij of aan een bestaande woning; de plaatsing van een tijdelijk gebouw bij de woning" IPLO, Mantelzorgwoning en Omgevingswet

Dat laatste telt voor je begroting. Een mantelzorgwoning hoeft geen los huisje achterin te zijn: een aanbouw aan je huis of een verbouwde garage valt onder dezelfde regel, en na afloop houd je er een kamer of een berging aan over.

Hoe groot en hoe hoog

• Hoe groot hij mag zijn: het totaal telt. Er is geen maat voor de mantelzorgwoning alleen. De grens geldt voor alle bijgebouwen in je achtererfgebied samen: bij een gebied tot 100 m2 de helft, daarboven een staffel, tot een maximum van in totaal 150 m2. Je bestaande schuur, aanbouw en overkapping tellen mee. artikel 22.36, onder a, onder 3°, bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "3°. de oppervlakte van bijbehorende bouwwerken in het bebouwingsgebied niet meer dan: i. bij een bebouwingsgebied kleiner dan of gelijk aan 100 m2: 50% van dat bebouwingsgebied; ii. bij een bebouwingsgebied groter dan 100 m2 en kleiner dan of gelijk aan 300 m2: 50 m2, vermeerderd met 20% van het deel van het bebouwingsgebied dat groter is dan 100 m2; en iii. bij een bebouwingsgebied groter dan 300 m2: 90 m2, vermeerderd met 10% van het deel van het bebouwingsgebied dat groter is dan 300 m2, tot een maximum van in totaal 150 m2"
• Buiten de bebouwde kom: tot 100 m2, als hij verplaatsbaar is. Past de mantelzorgwoning niet binnen de staffel, dan mag hij buiten de bebouwde kom toch, als hij in zijn geheel of in delen verplaatsbaar is en niet groter dan 100 m2. Binnen de bebouwde kom bestaat die ruimte niet. artikel 22.37, tweede lid, bruidsschat omgevingsplan, met de aanvulling uit de Vangnetregeling OmgevingswetIn de tekst staat: "Als een bijbehorend bouwwerk als bedoeld in artikel 22.36, onder a, wordt gebruikt voor huisvesting in verband met mantelzorg, gelden in plaats van de in artikel 22.36, onder a, onder 3°, gestelde eisen de volgende eisen: a. in zijn geheel of in delen verplaatsbaar; b. de oppervlakte niet meer dan 100 m2; en c. buiten de bebouwde kom. In aanvulling op artikel 22.37, tweede lid, van de bruidsschat is dat lid alleen van toepassing als een bijbehorend bouwwerk als bedoeld in dat lid niet voldoet aan de in artikel 22.36, onder a, onder 3°, van de bruidsschat gestelde eisen."
• Hoe hoog hij mag zijn. Binnen 4 m van het oorspronkelijke hoofdgebouw: hooguit 5 m, niet hoger dan 0,3 m boven de vloer van de eerste verdieping van je huis en niet hoger dan je huis. Verder dan 4 m van het huis: hooguit 3 m, of met een schuin dak een nok tot 5 m, begrensd door de afstand tot de perceelsgrens. artikel 22.36, onder a, onder 1° en 2°, bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "1°. voor zover op een afstand van niet meer dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw, niet hoger dan: i. 5 m; ii. 0,3 m boven de bovenkant van de scheidingsconstructie met de tweede bouwlaag van het hoofdgebouw; en iii. het hoofdgebouw; 2°. voor zover op een afstand van meer dan 4 m van het oorspronkelijk hoofdgebouw: i. als het bijbehorend bouwwerk of de uitbreiding daarvan hoger is dan 3 m: voorzien van een schuin dak, de dakvoet niet hoger dan 3 m, de daknok gevormd door twee of meer schuine dakvlakken, met een hellingshoek van niet meer dan 55°, en waarbij de hoogte van de daknok niet meer is dan 5 m en verder wordt begrensd door de volgende formule: maximale daknokhoogte [m] = (afstand daknok tot de perceelsgrens [m] x 0,47) + 3"

Let op het raam. Binnen twee meter van de grens met de buren mag je zonder hun toestemming geen venster hebben dat op hun erf uitkijkt (artikel 5:50 BW); dat staat op schutting op de erfgrens.

Hoe lang mag hij blijven staan

De regel noemt geen jaren. Hij koppelt de toestemming aan het gebruik: huisvesting in verband met mantelzorg. Zolang dat het gebruik is, mag het. Wat dat in de praktijk betekent zegt het Informatiepunt Leefomgeving, het kenniscentrum van de overheid:

• Zolang de mantelzorg nodig is. "Het gaat om tijdelijk gebruik, zolang de mantelzorg nodig is. Het is geen extra woning." IPLO, Ruimtelijke inpassing mantelzorgwoning
• Na de mantelzorg is het geen woning meer. "Als er in een bijbehorend bouwwerk geen sprake meer is van mantelzorg, dan mag deze niet als extra reguliere woning worden gebruikt." IPLO, Ruimtelijke inpassing mantelzorgwoning
• Wat er na afloop gebeurt. "Na het beëindigen van de mantelzorg: woont er weer 1 huishouden in de woning; wordt het bijgebouw in de tuin van de woning weer gebruikt voor een garage; of wordt het tijdelijke gebouw weggehaald" IPLO, Mantelzorgwoning en Omgevingswet
• Waar de tien jaar vandaan komt. "De gemeente moet wel motiveren en borgen dat de (pre)mantelzorgwoning maximaal 10 jaar in gebruik zal zijn. Dit zal lastig zijn omdat vooraf meestal niet duidelijk is hoe lang de (pre)mantelzorg nodig is. Na 10 jaar is het gebruik in strijd met het omgevingsplan en moet het gebruik gestopt worden." IPLO, Ruimtelijke inpassing mantelzorgwoning

Die tien jaar staat dus niet in de regel voor vergunningvrij bouwen. Hij speelt alleen als je gemeente een mantelzorgwoning of pre-mantelzorgwoning tijdelijk toelaat via het omgevingsplan of een vergunning. Past jouw woning binnen de gewone regel, dan telt alleen of de mantelzorg nog loopt.

Wanneer je toch een vergunning nodig hebt

• Bij een monument of beschermd gezicht geldt dit niet. Bij een monument en in een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht geldt de vergunningvrije regel niet. Daar beslist de gemeente. artikel 22.38 bruidsschat omgevingsplanIn de tekst staat: "Artikel 22.36 is niet van toepassing op een activiteit die wordt verricht: a. in, aan, op of bij een gemeentelijk monument, voorbeschermd gemeentelijk monument, provinciaal monument, voorbeschermd provinciaal monument, rijksmonument of voorbeschermd rijksmonument; of b. op een locatie waaraan in dit omgevingsplan de functie-aanduiding rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht is gegeven."
• Wanneer je voor het bouwen zelf toch een vergunning nodig hebt. Los van het omgevingsplan vraagt het Bbl een vergunning voor de bouwactiviteit als het gebouw niet op de grond staat, hoger is dan 5 m, een verblijfsruimte op de verdieping krijgt, een dakterras of balkon heeft, of zelf een hoofdgebouw wordt. artikel 2.25 BblIn de tekst staat: "Het verbod, bedoeld in artikel 5.1, tweede lid, van de wet, om zonder omgevingsvergunning een bouwactiviteit te verrichten, geldt voor een bouwactiviteit, voor zover die betrekking heeft op een gebouw of ander bouwwerk met een dak en dat gebouw of andere bouwwerk: a. niet op de grond staat; b. hoger is dan 5 m; c. bij meer dan een bouwlaag, is voorzien van een verblijfsgebied op de tweede bouwlaag of hoger; d. is voorzien van een dakterras, balkon of andere niet op de grond gelegen buitenruimte; e. als gevolg van de bouwactiviteit een hoofdgebouw wordt; of f. een bouwwerk is waaroverheen een weg, spoorweg of waterweg loopt."
• De technische eisen gelden altijd, ook zonder vergunning. "Een te realiseren mantelzorgwoning (in welke vorm dan ook) moet voldoen aan de ruimtelijke bouw- en gebruiksregels in het omgevingsplan én aan de technische bouwregels uit het Bbl." IPLO, Bouwregels mantelzorgwoning
• Voldoe je aan alles, dan is er geen vergunning nodig. "Dan kan de huisvesting in verband met mantelzorg (een mantelzorgwoning) zonder een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit worden gerealiseerd. Voor het bouwen van het bouwwerk is er dan ook geen omgevingsvergunning technische bouwactiviteit nodig." IPLO, Mantelzorgwoning en Omgevingswet

Wat kost een mantelzorgwoning

Een officiële prijsbron is er niet. Wat er wel is: bouwers die hun eigen vanafprijs publiceren. Dat is geen marktgemiddelde, maar wel een bedrag waar je ze aan kunt houden.

Per formaat: drie overzichten naast elkaar

Wat er bovenop komt

Huren in plaats van kopen

Omdat het gebruik tijdelijk is, is huren een serieuze optie: je hoeft na afloop geen woning te verkopen of af te breken. Mijn calculator kent de mantelzorgwoning niet als post. Wat hij wel rekent is het alternatief aan je eigen huis, een aanbouw.

Veelgestelde vragen

Bronnen, allemaal zelf gelezen op 20 september 2026. Regels: het Besluit bouwwerken leefomgeving op wetten.overheid.nl (versie van 1 juli 2026) en de bruidsschat omgevingsplan in de geconsolideerde versie van 29 juni 2026 van het Informatiepunt Leefomgeving. Prijzen van de bouwers Concuro, Cora Bransen, Huisje op Maat, Mantelzorgwoningexperts en GoudStaete, en van Zorgwoningvergelijker. Die laatste verdient aan offerteaanvragen; ik noem hem en link er niet naar. Een link is hier een bronvermelding, geen aanbeveling.